lên đông xuống đoài

đi một ngày đàng, học mấy sàng …

“Mổ xẻ” trước khi dịch

Phạm Vũ Lửa Hạ

Khi học môn reading, sinh viên thường yêu cầu giáo viên dịch toàn bộ bài đọc. Điều này thể hiện một sai lầm phổ biến: đồng nhất hai kỹ năng đọc hiểudịch. Thực ra, người dịch không những phải hiểu thấu văn bản gốc, mà còn phải có khả năng diễn đạt lại cho người khác hiểu bằng ngôn ngữ đích. Nếu bất cẩn, người dịch chỉ chú ý nghĩa bề mặt (thường là do chỉ để tâm dịch từng câu riêng lẻ), mà bỏ quên mất nghĩa chiều sâu (do không xét đến văn cảnh).

Đọc tiếp ở đây.

11 comments on ““Mổ xẻ” trước khi dịch

  1. Tâm
    17/10/2011

    @thầy Hạ: ở vd “the Tower of London”, liệu ở cách dịch theo lối hiểu nghĩa văn cảnh có làm mất chủ ý về cách dùng từ của văn bản gốc không thầy? Mình có thể dịch theo lối hiểu nghĩa văn cảnh nhưng phải trích dẫn/giải thích lại cách dùng từ để người đọc (không rành ngoại ngữ văn bản gốc) vẫn học và hiểu được cách dùng từ ở văn bản gốc không thầy?

    • sumfir
      17/10/2011

      @Tâm: Câu hỏi này thuộc về chữ “nhã” trong “tín, đạt, nhã” của bản dịch, và do vậy tùy thuộc vào cách xử lý của người dịch. Tất nhiên có thể chọn cách đó. Nhưng phải xem thông điệp chính của bài viết là gì. Nếu là tác phẩm văn chương hay khảo cứu văn minh thì mới gần trích dẫn/giải thích cặn kẽ. Đây là bản tin thời sự, và cách dùng thành ngữ với điển tích, địa danh không cần giải thích hết sự tích văn hóa gắn liền với nó (bảo đảm biên tập viên sẽ cắt mất vì không có đất để đăng). Ví dụ, dịch “xứ Mù Căng Chải” chỉ cần nói “never-never land” là đủ, chứ đâu cần giải thích.

  2. Tâm
    17/10/2011

    @Thầy: Cảm ơn thầy. Rất ngưỡng mộ kiến thức trong lĩnh vực dịch thuật của thầy.
    Còn một điều em xin học hỏi thêm với thầy trong cách dịch văn bản cần sự chuẩn xác. Vd, khi mình dịch 1 văn bản cần sự chuẩn xác nhưng văn bản đó đã có sai sót của người soạn, thì mình nên dịch theo sự sai sót/không rõ nghĩa đó hay dịch để có một văn bản đúng (cho mục đích nộp cơ quan nhà nươc)? Cảm ơn thầy và cảm ơn FB đã tạo cơ hội cho em lại được tiếp tục học hỏi kinh nghiệm dịch ở thầy.

    • sumfir
      17/10/2011

      @Tâm: Chỉ là learning by doing thôi. Bài này viết hơn chục năm trước rồi; bây giờ dịch chỉ là hobby thôi. Về câu hỏi, tùy thuộc là mình có trao đổi với người soạn được không. Nếu không, thì cũng tùy thuộc thẩm quyền của người dịch tới đâu🙂. Nhưng nói chung, nên dịch như bản gốc rồi chú thích thêm nếu được.

  3. Gia Ân
    19/10/2011

    @Thầy: những kinh nghiệm 10 năm trước của Thầy vẫn còn giá trị biết bao. Đọc lại thấy vẫn còn rất thấm thía. Thầy không tiếp tục dịch để dạy lại cho đàn em thì thật là uổng. Không phải khen nhưng khen cũng đâu có sao phải không Thầy. Thầy quá giỏi trong việc dịch. Đọc những bài dịch của Thầy rồi, không dám dịch lạng quạng nữa. Chỉ dừng lại ở việc đọc cho mình hiểu thôi. Không đủ từ, không đủ kiến thức để dịch.

    • Trầm Tư
      10/11/2011

      @Gia Ân: Dịch cũng là một cách để hiểu, một cách phản ánh mức hiểu của người đọc. Bạn Gia Ân chẳng nên thiếu tự tin khi đọc bản dịch của anh Hạ đến nỗi không dám dịch. Luyện tập với thời gian sẽ giúp bạn dịch hay. Còn dịch đúng thì ngay cả anh Hạ cũng không thể truyền tải hết cái ý nhị của bản gốc được.

  4. Trầm Tư
    10/11/2011

    Mong anh Hạ, nếu rảnh, viết một bài (dài) chia sẻ kinh nghiệm học và dụng tiếng Anh.

    Làm thế nào để nói và viết tiếng Anh trôi chảy và thành thạo như một người bản xứ, có học và có văn hóa?

    Vẫn biết muốn viết và nói thì phải có gì đó để nói và viết. Muốn vậy phải đọc và nghe. Nhưng thời buổi này có nhiều cái để đọc và nghe quá mà thời giờ có hạn, nên phải lựa chọn sách nào, đọc như thế nào đây?

    Làm sao dụng ngữ, diễn đạt được đúng giọng Anh, Mỹ để nói và viết tiếng Anh không bị chê là bê tiếng Việt sang hay ráp vẹc một cách khốn khổ?

    Liệu dịch ngược từ Việt sang Anh rồi so với bản gốc có là cách hữu hiệu để luyện viết và nói tiếng Anh không?

    Mong anh Hạ bớt chút thời gian giải đáp dùm tôi.

    Trầm Tư

  5. Trầm Tư
    19/11/2011

    Ghé lại đây thấy anh Hạ say sưa với nhiều bản dịch mới mà chưa bớt chút thời gian trả lời giúp tôi vài thắc mắc.

    Thiết nghĩ, giúp nhiều người thành thạo được sinh ngữ phổ biến như Anh ngữ có lẽ lại mang nhiều lợi ích hơn là dịch thuật. Rành tiếng Anh sẽ giúp nhiều người tiếp cận với thông tin đa chiều từ thế giới phương Tây mà không phải phụ thuộc vào người dịch, nhà báo hay biên tập viên.

    Hơn nữa, anh Hạ đã có “thâm niên” giảng dạy tiếng Anh tại một đại học ở Việt Nam. Sao anh không dành thời gian viết nhiều về việc dạy và học tiếng Anh?

    • sumfir
      20/11/2011

      Viết blog chỉ là hobby thôi, mà đã là sở thích thì chỉ viết & dịch những gì mình thấy có hứng thôi. Còn chuyện dạy & học tiếng Anh chắc có nhiều nơi khác bổ ích hơn.

  6. Nguyệt
    31/12/2014

    Chú ơi, cho phép con đăng lại các bài viết về dịch thuật của chú lên website của con nhé, con sẽ ghi rõ nguồn ạ.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 15/10/2011 by in Dịch là phản dịch and tagged , .
%d bloggers like this: